Sốt xuất huyết là bệnh mà hầu như ai sống ở vùng nhiệt đới, đặc biệt vào mùa mưa đều nghe đến ít nhất một lần. Nhưng khi nghe tên, nhiều người vẫn hay hỏi: “Sốt xuất huyết có lây không?”, “Tôi có bị mắc nếu chỉ tiếp xúc với người bệnh?” và “Làm sao để phòng tránh hiệu quả?”. Trong bài này mình sẽ giải thích rõ ràng theo cách dễ hiểu nhất để bạn yên tâm và chủ động giữ sức khỏe cho bản thân và gia đình nhé.
Sốt xuất huyết là gì?
Sốt xuất huyết (hay còn gọi là dengue) là một bệnh do virus dengue gây ra. Khác với những bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp như cảm cúm, bệnh này không truyền từ người sang người bằng cách trò chuyện, hắt hơi hay dùng chung đồ vật. (BookingCare)
Virus này hiện nay đang khá phổ biến ở những vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm hoặc nhiệt độ từ khoảng 20°C trở lên, chẳng hạn như các tỉnh miền Nam nước ta vào mùa mưa. (BookingCare)
Vậy sốt xuất huyết có lây không?
Câu trả lời là: Có — nhưng không lây trực tiếp người sang người.
Virus gây sốt xuất huyết phải nhờ vật trung gian là muỗi Aedes vằn (Aedes aegypti / Aedes albopictus) để lây truyền. (CDC)
Cách lây cơ bản như sau:
- Muỗi vằn đốt người đang nhiễm virus dengue.
- Virus theo tuyến nước bọt của muỗi.
- Khi muỗi này cắn người lành, virus xâm nhập vào máu và gây bệnh. (CDC)
👉 Vì vậy, bạn không thể bị sốt xuất huyết đơn giản chỉ bằng việc ôm, nói chuyện hay dùng chung đồ với người bệnh — trừ khi có muỗi trung gian mang virus cắn cả hai người.
Người bệnh có “gây lây” cho muỗi không?
Có nhé! Khi ai đó đã mắc sốt xuất huyết và bị muỗi vằn đốt, virus sẽ đi vào cơ thể muỗi và tồn tại trong tuyến nước bọt của chúng. Những con muỗi đó sau này tiếp tục cắn người khác thì virus sẽ theo đó truyền sang người mới. (CDC)
Điều này giải thích vì sao khi một gia đình có người mắc, nguy cơ lây lan trong khu vực sống lại tăng lên nếu muỗi sinh sản nhiều và không bị kiểm soát.
Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết thường khởi phát từ vài ngày sau khi bị muỗi mang virus cắn. Một số triệu chứng thường gặp:
- Sốt cao đột ngột
- Đau đầu dữ dội, đau sau mắt
- Đau cơ – khớp
- Phát ban trên da
- Buồn nôn, mệt mỏi toàn thân
Trong một số trường hợp nghiêm trọng, người bệnh còn gặp hiện tượng xuất huyết nhẹ (chảy máu mũi, chảy nướu), đau bụng dữ dội… Những tình huống này cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. (who.int)
Tại sao sốt xuất huyết lại “nguy hiểm”?
Ngay cả khi chữa khỏi, sốt xuất huyết không hoàn toàn biến mất mà theo cả đời người bạn chỉ miễn dịch với chủng virus dengue mà bạn đã nhiễm một lần. Nếu bị một chủng khác sau này, bạn có thể bị bệnh nặng hơn lần đầu. (Mayo Clinic)
Đó chính là lý do dù nghe có vẻ “hơi khó hiểu”, nhưng bản chất sốt xuất huyết rất nguy hiểm nếu không được nhận biết và điều trị kịp thời — dù Việt Nam có rất nhiều trường hợp ra viện an toàn mỗi năm. (The Times of India)
Cách phòng tránh sốt xuất huyết hiệu quả
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phổ rộng dễ dùng trong cộng đồng, nên cách phòng ngừa tốt nhất chính là: tránh muỗi cắn và tiêu diệt nơi muỗi sinh sản. (CDC)
1. Loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng
Muỗi Aedes thích đẻ ở nước đọng, ngay cả những vũng nước rất nhỏ như:
- Chén hoa/ấm nước
- Xô chậu, lu, chai lọ bỏ quên
- Bát / đĩa thú cưng
- Vũng nước sau mưa
👉 Hãy đổ hết nước đọng, đậy kín các dụng cụ chứa nước, làm sạch định kỳ để ngăn muỗi có chỗ sinh sản. (who.int)
2. Phòng tránh bị muỗi đốt
Muỗi truyền bệnh thường hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối, nhưng cũng có thể đốt cả ban ngày. (CDC)
Một số cách dễ làm:
- Mặc áo dài tay, quần dài khi ra ngoài
- Dùng kem xua muỗi hoặc bình phun chống muỗi
- Lắp lưới chống muỗi / màn ngủ trong nhà
- Bật quạt, máy lạnh để giảm sự tiếp xúc của da với muỗi
3. Gia đình cùng tham gia phòng chống
Phòng bệnh không chỉ là việc cá nhân. Khi một người mắc sốt xuất huyết trong gia đình, bạn nên:
- Che chắn cho người bệnh để hạn chế muỗi đốt họ rồi đốt những người khác
- Tăng cường kiểm soát muỗi trong nhà, không chỉ khi có người bệnh
- Phối hợp với phun hóa chất hay chiến dịch diệt muỗi ở khu dân cư khi cần (CDC)
Làm gì khi nghi ngờ bị sốt xuất huyết?
Khi có dấu hiệu nghi nhiễm (sốt cao, đau đầu dữ dội, nổi ban…), bạn nên:
✔ Nghỉ ngơi và đến cơ sở y tế sớm để xét nghiệm xác định bệnh
✔ Uống nhiều nước, tránh tự ý dùng thuốc giảm đau không phù hợp
✔ Tránh để muỗi ở quanh mình tiếp tục đốt người khác (Health Direct)
💡 Sốt xuất huyết lây qua muỗi vằn, không lây trực tiếp từ người sang người. (CDC)
💡 Chiến lược phòng tránh hiệu quả là kiểm soát môi trường sống, tránh muỗi đốt và sinh sản. (CDC)
💡 Khi nghi ngờ bệnh, hãy đi khám càng sớm càng tốt để theo dõi và chăm sóc đúng hướng. (Health Direct)